Στις 05/03/24 είχα την ευκαιρία να προσφέρω ένα σεμινάριο πάνω στην έννοια του ψυχικού τραύματος στην κλασική και σύγχρονη ψυχαναλυτική θεωρία, στο Κέντρο Ψυχοθεραπείας μέσω των Τεχνών (Κ.Ψ.Τ).
Ένα από τα θεμελιώδη ζητήματα στα οποία επικεντρωθήκαμε, ήταν οι θεωρητικές και κλινικές διαφοροποιήσεις μεταξύ του Sigmund Freud και του αναλυόμενου, μαθητή και συνεργάτη του Sandor Ferenczi.
Η σχέση μεταξύ των δύο ψυχαναλυτών ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Ενώ ξεκίνησε μετά από αίτημα του Φερέντζι προς τον Φρόυντ, στη βάση της πρόθεσης για επαγγελματική συνεργασία, εξελίχθηκε σε φιλική και μετά εν μέρει συγκρουσιακή, χωρίς όμως να καταλήξει σε ρήξη. Κατά τη διάρκεια της εξέλιξης της συνέβησαν κάποιες διαμάχες, οι οποίες την επηρέασαν και στα δύο επίπεδα, φιλικό και επαγγελματικό.
Πριν συνεχίσουμε, να αναφερθεί ότι ο Φερέντζι προσέγγισε τον Φρόυντ αφού διάβασε και εντυπωσιάστηκε από το βιβλίο το οποίο θεωρήθηκε το αριστούργημα του, και μετέπειτα η “βίβλος” της Ψυχαναλυτικής Παράδοσης, “Η Ερμηνεία των Ονείρων”.
Έχει διατυπωθεί από ιστορικούς της ψυχανάλυσης ότι ο Φερέντζι έγινε μαζί με τον Καρλ Γιούνγκ, ο αγαπημένος μαθητής και συνεργάτης του Φρόυντ. Επίσης έγινε ο πρώτος καθηγητής ψυχανάλυσης σε πανεπιστήμιο, στο πανεπιστήμιο της Βουδαπέστης της Ουγγαρίας, εισάγοντας για πρώτη φορά την ψυχανάλυση στα ακαδημαϊκά περιβάλλοντα.
Όντας η Ψυχανάλυση τότε μια σχετικά περιθωριακή προσέγγιση, η εισαγωγή της στην ακαδημία από τον Φερέντζι θεωρήθηκε ως μια θεμελιώδης συνεισφορά του σε αυτήν, δεδομένου ότι την υποστήριζε την εποχή εκείνη ένας περιορισμένος αλλά σταθερά αυξανόμενος αριθμός ιατρών, γύρω στους εξήντα. Επίσης ήταν ένας από τους ανθρώπους οι οποίοι άσκησαν επιρροή στον Φρόυντ, ενθαρρύνοντας τον να ιδρύσει τον πρώτο ψυχαναλυτικό θεσμό, ο οποίος ονομάστηκε Διεθνής Ψυχαναλυτική Ένωση και είχε για πρώτο της πρόεδρο τον Καρλ Γιούνγκ (1875 – 1961).
Δύο από τα ζητήματα διαφωνίας μεταξύ των δύο αντρών ήταν τα εξής. Πρώτον, η διαφωνία τους σχετικά με την χρονική διάρκεια της ανάλυσης που δέχτηκε ο Φερέντζι από τον Φρόυντ. Η ανάλυση του διήρκησε έξι μήνες και ενώ η επιθυμία του να συνεχίσει εκφράστηκε αρκετές φορές, ο Φρόυντ απέρριπτε το αίτημα του διαρκώς. Δεύτερον, ο Φερέντζι θεωρείται ίσως από τους πρώτους ψυχαναλυτές ο οποίος δεν απέδωσε στην υπόθεση του Οιδιπόδειου Συμπλέγματος την κεντρική θέση την οποία είχε αποδώσει ο Φρόυντ, αλλά αντί αυτού, υποστήριξε την βαρύτητα της επίδρασης πάνω στον ψυχισμό, της πραγματικής κακοποίησης που μπορεί να δεχτεί ένα παιδί από τους φροντιστές.
Αυτή η υπόθεση ίσως να ήταν και ένας από τους λόγους που ο Φρόυντ δεν θέλησε να συνεχίσει την ανάλυση μαζί του, αλλά και ένας από τους λόγους οι οποίοι παρακίνησαν τον Φερέντζι να εισάγει μια περισσότερο διαδραστική ανάλυση μεταξύ αναλυτή αναλυόμενου, με αποτέλεσμα να απομακρυνθεί σε κάποιο βαθμό από την πρακτική του ντιβανιού του Φρόυντ. Αυτή η προσέγγιση του Φερέντζι τον οδήγησε στην εφαρμογή της διαδικασίας αμοιβαίας ανάλυσης μεταξύ αναλυτή και αναλυόμενου, μια διαδικασία για την οποία παραδέχτηκε μετά ότι ήταν λάθος.
Κλείνοντας, αξίζει να αναφερθεί η λυρική/επιστημονική αναφορά του Φερέντζι στην έννοια της μεταβίβασης. Όντας επηρεασμένος ίσως από την κβαντική φυσική, η οποία είχε αρχίσει εκείνη την εποχή να αναπτύσσεται, έφτιαξε τον νεολογισμό Κβάντα – Μεταβίβασης επιθυμώντας να εκφράσει με αυτόν τον μεταφορικό τρόπο ότι, κατά την διάρκεια της ψυχοθεραπείας σταδιακά διαλύονται τα κβάντα της μεταβίβασης.
Ίσως ο νεολογισμός αυτός να είχε σχέση και με την βαθύτερη επιθυμία να καταφέρει η ψυχανάλυση στο μέλλον, να αναγνωριστεί σαν επιστήμη και να χαρεί το κύρος της αυθεντίας που απολάμβανε ήδη η επιστήμη της Φυσικής.
Το σεμινάριο ολοκληρώθηκε με αναφορές και συζήτηση για τους ψυχαναλυτικούς ψυχοθεραπευτές John Bowlby (1907 – 1990) και Van der Kolk (1943-).
Για τον John Bowlby συζητήθηκε η θεμελιώδης συνεισφορά του γύρω στο 1960, η Θεωρία Δεσμού. Ενώ για τον Van der Kolk συζητήθηκε η ρηξικέλευθη επιρροή του στην ψυχιατρική κοινότητα γύρω στο 1985, επιρροή μέσω της οποίας κατάφερε να αναγνωριστεί η Διαταραχή Μετατραυματικού Στρές (Post Traumatic Stress Disorder) ως διαγνωστική κατηγορία στο DSM IV.
Ευχαριστώ την ιδιοκτήτρια του κέντρου ΚΨΤ, Μαρία Καρκανιά, και τις συμμετέχουσες για αυτήν την ενδιαφέρουσα εισήγηση και συνομιλία.