Παράδειγμα Ονείρου
Ένας θεραπευόμενος μου είχε αναφέρει ένα αρκετά σύνθετο όνειρο, το οποίο αναλύω σε αυτό το άρθρο μετά από συγκατάθεση του ίδιου. Το άρθρο αυτό έχει σκοπό να καταστήσει περισσότερο κατανοητό το τι εννοούμε όταν αναφερόμαστε στις ονειρικές σκηνές (ή παραστάσεις) ως το οπτικό αποτέλεσμα μιας συμβολικής λειτουργίας. Με άλλα λόγια, όπως το διατύπωσε ο Σίγκμουντ Φρόυντ και αργότερα ο Ζακ Λακάν, το κάθε τι που εμφανίζεται στο όνειρο δύναται να συμβολίζει κάτι άλλο, το οποίο μπορεί να αναζητηθεί από τον ονειρευόμενο εφόσον μπορέσει να ανακαλέσει και να συζητήσει το περιεχόμενο του ονείρου που είχε.
Το όνειρο, όπως έχει αναφερθεί και αλλού, θεωρείται μια από τις πιο ζωντανές εκφράσεις του “ασυνειδήτου”, ως εκ τούτου μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα στην αυτοανάλυση, την ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία και την ψυχανάλυση. Το όνειρο ήταν το ακόλουθο.
το όνειρο
“Είναι βράδυ και πηγαίνω να αγοράσω δύο λαχταριστά πιτόγυρα. Δεν είμαι απόλυτα σίγουρος γιατί πήγα να πάρω δύο. Αμέσως μετά την είσοδό μου στο σουβλατζίδικο αντιλαμβάνομαι ότι βρίσκομαι μέσα στο απόλυτο σκοτάδι.
Παρ’ όλα αυτά είμαι σίγουρος πως απέναντί μου βρίσκεται ο σουβλατζής, οπότε του δίνω την παραγγελία ενώ αμέσως μετά τον ρωτάω για την αιτία του σκοταδιού. Αυτός μου απαντάει κάτι που δεν θυμάμαι ακριβώς αλλά ακούστηκε σαν να μου λέει «βρίσκεσαι στην άλλη πλευρά του μαγαζιού».
Εγώ αμέσως μετά υποθέτω πως η άλλη πλευρά, από αυτήν που βρίσκομαι, θα είχε κλείσει εξού και αυτή στην οποία βρίσκομαι είναι ακόμα ανοιχτή1.
Στη συνέχεια κοιτάω έξω και προς μεγάλη μου έκπληξη βλέπω ένα ηλιόλουστο πρωινό και διαπιστώνω ότι μόλις ξημέρωσε. Αμέσως μετά βλέπω στον καταγάλανο ουρανό ένα πολεμικό υπερηχητικό με ιδιαίτερα μακρόστενη μύτη το οποίο προσπαθεί να ισορροπήσει, άλλοτε κατακόρυφο και άλλοτε πλαγιαστό εκτελώντας περίεργες μανούβρες.
Γεμάτος τρόμο αναφωνώ, «έρχεται κατά πάνω μας». Αφού περάσει ξυστά από πάνω μας το βλέπω να χάνεται πίσω από τις πολυκατοικίες. Ακολούθησε ένα παράξενο αίσθημα διότι δεν ακούστηκε ο αναμενόμενος θόρυβος που συνοδεύει μια καταστροφική σύγκρουση, γεγονός που με έκανε να αμφισβητήσω για την πραγματικότητα αυτού που συνέβαινε.
Αμέσως μετά βλέπω το πολεμικό αεροσκάφος, απογειώνεται και εκτελεί τις ίδιες μανούβρες. Περνάει ξανά πάνω από το κεφάλι μου και συγκρούεται βίαια με το έδαφος διαμελιζόμενο σε πολλά μεγάλα κομμάτια.
Ένα από αυτά εκσφενδονίζεται βίαια προς το πρόσωπο μου και την τελευταία στιγμή καταφέρνω να κρυφτώ πίσω από μια τσιμεντένια δομή σαν γεωμετρικό σχήμα”.
“Ακολούθησε ένα παράξενο αίσθημα διότι δεν ακούστηκε ο αναμενόμενος θόρυβος, ο οποίος συνοδεύει μια καταστροφική σύγκρουση.
Αυτό το γεγονός με έκανε να αμφισβητήσω για λίγο την πραγματικότητα αυτού που συνέβαινε”
εισαγωγικά σχόλια
Το όνειρο είναι ιδιαίτερα περίπλοκο αλλά δύναται να χωριστεί σε μέρη, έτσι ώστε να διερευνήσουμε κατά πόσο αυτές οι φαινομενικά ασυνάρτητες ονειρικές σκηνές, συνομιλίες και ονειρικές σκέψεις, συμβολίζουν κάποια πραγματικά άγχη και επιθυμίες οι οποίες ενεργοποιήθηκα στον θεραπευόμενος κατά την διάρκεια της μέρας προηγούμενης μέρας .
Ο διαχωρισμός του ονείρου σε “νοηματικά μέρη” προτάθηκε από τον Sigmund Freud και βοηθάει στο να αντιμετωπιστεί η αίσθηση παραλογισμού, που προκύπτει όταν κάποιος προβάλει την απαίτηση να ερμηνευτεί ολόκληρό το όνειρο σαν μια ενιαία ιστορία3.
Πριν προχωρήσουμε σε μια απόπειρα ανάλυσης μπορούμε να συμπληρώσουμε ότι η απαίτηση να ερμηνευθεί το όνειρο σαν ένα ενιαίο νοηματικά σύνολο, θα ήταν παρόμοια με την απαίτηση όλες οι ονειροπολήσεις που κάνουμε μέσα στην ημέρα να έχουν μια συνειδητή σύνδεση μεταξύ τους.
Κάτι τέτοιο προφανώς δεν θα μπορούσε να είναι εφικτό διότι είμαστε κατά τη διάρκεια της μέρας μονίμως έκθετοι σε νέα ερεθίσματα, τα οποία δημιουργούν νέους συνειρμούς, οι οποίοι παράγουν νέες ονειροπολήσεις και σκέψεις, χωρίς να είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε κάθε στιγμή γιατί κάναμε την συγκεκριμένη σκέψη ή φαντασίωση.
Paul Klee, 1924, The Boundaries of Reason
Rene Magritte, The Art of Conversation, 1963
Κατ’ αναλογία και στο όνειρο, δύναται μια διαδοχή σκηνών να γίνει η μεταφορική αναπαράσταση μιας ομάδας σκέψεων εκ των οποίων η τελευταία σκηνή να γίνει το έναυσμα για την εμφάνιση νέας διαδοχή σκέψεων, εξ’ ολοκλήρου διαφορετική από την προηγούμενη, η οποία θα αντιπροσωπευτεί μεταφορικά από μια νέα διαδοχή σκηνών .
Με βάση αυτό θα μπορούσε να ειπωθεί ότι υπάρχει μια ενδιαφέρουσα ομοιότητα ανάμεσα στον τρόπο που εμφανίζονται οι σκέψεις/ονειροπολήσεις κατά τη διάρκεια της ημέρας και τον τρόπο που διαδέχονται οι ονειρικές παραστάσεις η μια την άλλη, κατά τη διάρκεια του ύπνου.
Βασικές διαφορές είναι βέβαια ότι, τα εξωτερικά ερεθίσματα τα οποία δεχόμαστε κατά την διάρκεια της μέρας και τα οποία γίνονται η αφορμή συνειρμού σκέψεων, κατά την διάρκεια του ύπνου έχουν αντικατασταθεί από σωματικές αισθήσεις (πχ πόνο σε κάποιο σημείο του σώματος) και μνήμες οι οποίες δεν εμφανίζονται πολλές φορές αυτές κάθε αυτές, αλλά μέσω φαινομενικά παράλογων σκηνών.
Επίσης, έχει πολύ ενδιαφέρον το φαινόμενο κατά το οποίο οι σκέψεις κατά την διάρκεια του ονείρου εμφανίζονται με μεταφορικό τρόπο, δηλαδή μέσω ζωντανών τρισδιάστατων εικόνων, μια ιδιότητα του ονείρου την οποία ονομάζουμε εικονοκλαστική και δεν μπορεί να συμβεί στον ξύπνιο παρά μόνο σε περιπτώσεις κατανάλωσης ψυχοτρόπων ουσιών η ψυχωσικών συμπτωμάτων.
“Ο σουβλατζής μου απαντάει κάτι που δεν θυμάμαι ακριβώς αλλά ακούστηκε σαν να μου λέει, βρίσκεσαι στην άλλη πλευρά του μαγαζιού“
η ανάλυση του ονείρου
Ας ξεκινήσουμε την αναλυτική προσπάθεια αναζητώντας τα πιο πρόσφατα ερεθίσματα που λάβανε χώρα κατά τη διάρκεια της προηγούμενης ημέρας ή ημερών, και τα οποία ονομάστηκαν από τον Freud υπολείμματα της μέρας4.
Το πιο απλό φαίνεται να είναι το «πιτόγυρο». Ο αναλυόμενος είχε αποφασίσει τις τελευταίες ημέρες να αποφύγει το κρέας οπότε, εύκολα εντοπίζουμε στο όνειρο την προσπάθεια να ικανοποιήσει την επιθυμία που τόσο είχε στερηθεί στην πραγματικότητα.
Ο λόγος για τον οποίο πηγαίνει να πάρει δύο «πιτόγυρα» και όχι ένα σχετίζεται ίσως με τη γυναικεία παρέα της νύχτας που προηγήθηκε του ονείρου. Έτσι, μπορούμε να υποθέσουμε ότι η επιθυμία για το σουβλάκι που είχε, ενώ διασκέδαζε το προηγούμενο βράδυ με την γυναικεία του παρέα, επιστρέφει κατά τη διάρκεια του ύπνου, και πως όταν άρχισε να δημιουργείται το όνειρο δεν είχε γίνει σαφές ότι η γυναίκα αυτή έχει φύγει από το σπίτι, εξού και η αναφορά που έκανε κατά την περιγραφή ότι δεν ξέρει γιατί πήγε να πάρει δύο5.
Αυτό δεν είναι κάτι πρωτοφανές αφού συνηθίζεται το όνειρο να εισάγει μια συνέχεια με την πραγματικότητα, γι’ αυτό άλλωστε δεν αντιλαμβανόμαστε τη στιγμή που μας παίρνει ο ύπνος, κάτι που υποδηλώνεται και από τη φράση με πήρε ο Μορφέας.
Ο Μορφέας ξυπνά καθώς πλησιάζει η Ίριδα, 1688/1689, Houasse, Rene – Antoine, France, Ecole de
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το σκοτάδι μέσα στο οποίο βρίσκεται το σουβλατζίδικο και το γεγονός ότι o ονειρευόμενος βλέπει ότι βρίσκεται στη «άλλη πλευρά του».
Μπορούμε εδώ να υποθέσουμε ότι πίσω από αυτές τις σκηνές μπορεί να κρύβεται μια δυναμική αντίθετων επιθυμιών, μεταξύ του να φάει και να μην φάει κρέας6.
Δηλαδή, πηγαίνει στο σουβλατζίδικο για να πάρει το πολυπόθητο σουβλάκι άλλα φαίνεται κλειστό για να προκύψει όμως αμέσως μετά ότι είναι “εν μέρει κλειστό” αφού ο σουβλατζής είναι έτοιμος να τον σερβίρει.
Σαν η επιθυμία για κρέας και η αντίσταση απέναντι σε αυτήν να βρίσκονται σε μια μάχη όπως και στην πραγματικότητα.
Ο τρόπος που λαμβάνει χώρα η συνομιλία μεταξύ του ιδίου και του σουβλατζή έχει επίσης ενδιαφέρον. Αυτός ρωτάει γιατί έχει σκοτάδι και ο σουβλατζής του λέει την φαινομενικά παράλογη πρόταση, «είσαι στην άλλη πλευρά του μαγαζιού», ενώ θα μπορούσε να του πει κάτι πιο απλό όπως για παράδειγμα ότι ήταν έτοιμος να κλείσει.
Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να προσθέσω ότι δεν φαίνεται τυχαίο ότι κατά τη διάρκεια της περιγραφής του ονείρου τού ήρθε στο μυαλό ο σχεδόν ομώνυμος δίσκος του συγκροτήματος, The Dark Side of the Moon.
Δηλαδή σαν ο σκηνοθέτης του ονείρου (αυτός είναι ένας πετυχημένος όρος τον οποίο εισήγαγε ο Φρόυντ για να αναφερθεί σε κάποια χαρακτηριστικά του Ασυνείδητου) να θέλει να επισημάνει με έναν έμμεσο τρόπο κάτι σε σχέση με αυτόν τον δίσκο των Pink Floyd7.
Ακολουθεί μια υπόθεση για το πως θα μπορούσε η φράση “Σκοτεινή Πλευρά του Φεγγαριού” να μετατραπεί στη “Άλλη Πλευρά του Μαγαζιού”, ακολουθώντας ερμηνευτικά την διαδικασία προς τα πίσω.
Η Άλλη Πλευρά του Μαγαζιού
Η Σκοτεινή Πλευρά του Μαγαζιού
Η Σκοτεινή Πλευρά του Φεγγαριού
——————————–
The Dark Side Of The Moon
Εξετάζοντας το θέμα από πιο κοντά θα διαπιστώσουμε περαιτέρω ενδιαφέρουσες συσχετίσεις μεταξύ του προηγούμενου βραδιού και του ονείρου.
Το ερώτημα που μπορούμε να θέσουμε είναι γιατί να εμφανιστεί ο ομώνυμος δίσκος με αυτόν τον έμμεσο τρόπο, «βρίσκεσαι στη σκοτεινή πλευρά του μαγαζιού» και όχι με κάποιον άλλο πιο άμεσο;
Μήπως είχε προηγηθεί το προηγούμενο βράδυ κάτι σκοτεινό πέρα από το απαραίτητο σκοτάδι μέσω του οποίου μάταια προσπαθεί ο σκηνοθέτης να εμφανίσει το σουβλατζίδικο ως κλειστό;
Όπως μου είπε ο ίδιος, η συζήτηση που είχαν ήταν επίσης «σκοτεινή» και αφορούσε μια υπόθεση «τρέλας». Στο παρελθόν μού είχε αναφέρει τον φόβο απέναντι στην «τρέλα» που ενίοτε τον βασάνιζε, οπότε θεώρησα πως είχαμε ήδη φτάσει σε ένα κομβικό σημείο του ονείρου. Του ζήτησα να συνεχίσει διότι ο θεραπευόμενος είναι ο μόνος που μπορεί να γνωρίζει τη συναισθηματική αξία του καθετί που εμφανίζεται στις ονειρικές σκηνές, αρκεί να τις επαναφέρει στο νου του και να ακολουθήσει τις σκέψεις που του διακινούνται, άλλωστε ο σκηνοθέτης είναι σε τελική ανάλυση ένα ή περισσότερα μέρη του δικού του εαυτού.
κρίσεις πανικού και φόβος της τρέλας
Εδώ αξίζει μια μικρή παρένθεση για να αναφέρω ότι ο φόβος της τρέλας απασχολεί πολύ κόσμο και θα μπορούσαμε να τον παρομοιάσουμε με τις κρίσεις πανικού.
Ο φόβος της τρέλας προκύπτει συνήθως από το γεγονός ότι κάποιος φοβάται πως οι σκέψεις και φαντασιώσεις που κάνει είναι «τρελές» και θα τον οδηγήσουν σε κάποια τραγική κατάληξη όπως το ψυχιατρείο, ενώ στην κρίση πανικού θεωρεί πως αυτά που νιώθει στο σώμα του είναι επικίνδυνα και θα τον οδηγήσουν σε κάποια τραγική κατάληξη όπως ο θάνατος.
Επίσης κατά τη διάρκεια της αναβίωσης είτε της μίας είτε της άλλης κατάστασης εμφανίζεται μια έντονη άρνηση του άγχους που λαμβάνει χώρα, μια άρνηση η οποία παίζει ενισχυτικό ρόλο στο να φτάσει η κρίση σε ένα βασανιστικό αποκορύφωμα. Θα επανέλθουμε άλλη στιγμή στις διαφορές και ομοιότητες των δύο ψυχικών καταστάσεων και στο πόσο βοηθητική μπορεί να αποδειχτεί η ψυχοθεραπεία, στο να προσδιορίσει κάποιος πως μπορεί να σχετίζονται με τα παιδικά και εφηβικά βιώματα.
συνέχεια της ανάλυσης
Κατά την διάρκεια της συνεδρίας μας ο αναλυόμενος με ενημέρωσε πως ο ομώνυμος δίσκος έχει ένα κομμάτι που ονομάζεται «καταστροφή εγκεφάλου» (Brain damage).
Αυτό μας προσφέρει μια ακόμα σύνδεση μεταξύ της συζήτησης που είχε το προηγούμενο βράδυ περί «τρέλας» και το φόβο της «τρέλας», έναν φόβο τον οποίο μπορούμε να υποθέσουμε πως τον απώθησε κατά τη διάρκεια της συζήτησης που είχαν με τη γυναικεία του παρέα, διότι είναι κάτι που του προκαλεί ιδιαίτερο άγχος.
Επίσης πιθανή είναι η σχέση αυτής της «τρέλας» με τη δημιουργικότητα διότι δεν είναι τυχαίο ότι ο συγκεκριμένος δίσκος αποτέλεσε για το συγκρότημα το πιο δημοφιλές επίτευγμα του, το επιστέγασμα της δημιουργικότητας του.
Εδώ αξίζει να παρατηρήσουμε ότι το «damage» από το «brain damage» ίσως μας βοηθήσει να καταλάβουμε την αεροπορική καταστροφή που ακολούθησε!
Το ζήτημα δημιουργικότητας και αναγνώρισης, καθώς επίσης δημιουργικότητας και «τρέλας», έχει αποτελέσει επανειλημμένως το κεντρικό θέμα των συνεδριών μας οπότε δεν θα ήταν παράλογο να εμφανιστεί με αυτόν τον κεκαλυμμένο/μεταφορικό τρόπο στο όνειρο.
Άλλωστε ο δεύτερος λόγος για τον οποίο ο αναλυόμενος ξεκίνησε θεραπεία ήταν το να κατανοήσει γιατί δεν μπορεί να γίνει όσο δημιουργικός θα ήθελε. Ό πρώτος ήταν το υπερβολικό άγχος το οποίο ενίοτε ένιωθε.
Παρατηρούμε λοιπόν ως εδώ να λαμβάνουν χώρα τα εξής, η επιθυμία της κρεατοφαγίας και η κίνηση μέσα στο όνειρο, προς την ικανοποίηση της επιθυμίας του προηγούμενο βραδιού.
Η αντίσταση απέναντι σε αυτή κατά τη διάρκεια της μέρας και η επιστροφή της στο όνειρο, η οποία φτάνει στα πρόθυρα να ικανοποιηθεί αφού το μαγαζί είναι αρχικά σκοτεινό αλλά τελικά ανοικτό χωρίς όμως ποτέ να καταφέρει να πάρει ένα σουβλάκι, δηλαδή σαν η αντίσταση απέναντι στην επιθυμία της μέρας, να επέστρεψε στο όνειρο κλείνοντας το ανοιχτό μαγαζί.
Σε αυτό το σημείο ο “σκηνοθέτης” φαίνεται ν` κάνει ένα συνειρμικό άλμα και χρησιμοποιεί το σκοτάδι για να φέρει στο προσκήνιο με έναν ιδιοφυή μεταφορικό τρόπο το «άγχος» της τρέλας, που είχε έρθει στην επιφάνεια κατά τη διάρκεια της συζήτησης του προηγούμενου βραδιού, αλλά είχε απωθηθεί επιτυχημένα, σαν την επιθυμία για κρέας.
Δηλαδή, τη στιγμή που κατά την διάρκεια του ονείρου διαπιστώνει πως το μαγαζί είναι σκοτεινό σαν κλειστό, η συνομιλία με τον σουβλατζή δίνει μια νέα τροπή, αφού έτσι όπως συμβαίνει η συνομιλία, φαίνεται να παραπέμπει έμμεσα σε ένα δίσκο ο οποίος συμπυκνώνει συμβολικά τα άγχοι του ονειρευόμενου σχετικά με την επιτυχία και την τρέλα.
Αξίζει να επισημάνουμε ότι το κίνητρο του σκηνοθέτη του ονείρου σχετικά με την εμφάνιση του σκοταδιού ήταν άλλο από το αποτέλεσμα που έφερε.
Δηλαδή, ενώ το σκοτάδι προσπαθεί αρχικά να εμφανίσει το μαγαζί ως κλειστό, ο μαγαζάτορας μέσω της απάντησης που δίνει φέρνει στο προσκήνιο ένα άλλο μεταφορικό “σκοτάδι” (αυτό την τρέλας και της επιτυχίας), απέναντι στο οποίο θα έρθει στο προσκήνιο μια νέα αντίσταση το ξαφνικό ξημέρωμα.
Με βάση αυτό μπορούμε να υποθέσουμε ότι το όνειρο δεν είναι προκαθορισμένο αλλά προσδιορίζεται μέσω συνειρμών που αναδύονται αμέσως μετά την εμφάνιση της κάθε ονειρικής παράστασης, οι οποίοι θα δημιουργήσουν νέες ονειρικές σκηνές.
Δηλαδή μια ονειρική παράσταση που εμφανίζεται προσπαθεί να ικανοποιήσει κάποιο κίνητρο, σκοτάδι = κλειστό =αντίσταση απέναντι στην κρεατοφαγία, αλλά αμέσως μετά την εμφάνιση της, εισάγει στο όνειρο μια νέα τροπή αφού λειτουργεί ως αφορμή ανάδυσης μια νέας παράστασης, η οποία θα εμπεριέχει ένα νέο συναίσθημα όπως το άγχος της τρέλας, λόγω του οποίου θα αναδυθεί ως αντίσταση απέναντι στο άγχος μια νέα ονειρική παράσταση, το ξαφνικό ξημέρωμα.
Με βάση αυτό μπορούμε να υποθέσουμε ότι το όνειρο δεν είναι προκαθορισμένο αλλά προσδιορίζεται μέσω συνειρμών που αναδύονται αμέσως μετά την εμφάνιση της τελευταίας σκηνής κάθε ονειρικού συνόλου σκηνών.
παιδικοί φόβοι και ονειρικές σκηνές
Έχει ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε ότι ναι μεν ο φόβος της τρέλας εμφανίζεται έμμεσα, μέσω της συμβολικής εμφάνισης του δίσκου, αλλά το συναίσθημα αυτό είναι πιθανό να παραπέμπει στον φόβο του μικρού παιδιού για το σκοτάδι ή/και για τον απειλητικό πατέρα, ή/και για την απειλητική σχέση μεταξύ μητέρας και πατέρας, που είχε ζήσει ο θεραπευόμενος ως παιδί.
Έναν φόβο που σπεύδει ο σκηνοθέτης να τον αντιμετωπίσει μέσω του ξαφνικού ξημερώματος.
Έτσι μπορούμε να υποθέσουμε ότι εισάγεται ένα στοιχείο από την παιδική ηλικία του ονειρευόμενου μια ηλικία κατά την οποία ο φόβος της τρέλας δεν υπήρχε ως τέτοιος, παρά μόνο ως ο παιδικός φόβος απέναντι στις προαναφερθείσες καταστάσεις.
Μέσω προσδιορισμού τέτοιων και παρόμοιων ψυχικών λειτουργιών οι οποίες δύναται να ενεργοποιηθούν με σκοπό την δημιουργία των ονειρικών σκηνών, ο Φρόυντ υπέθεσε και την άχρονη διάσταση του ονείρου, αφού από τη μια ονειρική σκηνή στην επόμενη μπορεί να μεσολαβούν δεκαετίες πραγματικής ζωής, για παράδειγμα ενώ μια συνομιλία ξεκίνησε λόγω της επιθυμίας για κρέας, η απάντηση που δέχτηκε ο ονειρευόμενος από τον σουβλατζή παρέπεμπε σε έναν δίσκο συγκροτήματος της εφηβικής ηλικίας.
Ζακ Λακάν στην Έκθεση του κέντρου Pompidou – Metz, “Όταν η τέχνη συναντά την Ψυχανάλυση”, 1965.
εφηβικοί φόβοι και ονειρικές σκηνές
Αμέσως μετά το ξημέρωμα εμφανίζεται το πολεμικό αεροπλάνο με ένα εμφανές σχήμα φαλλού.
Απογειώνεται και πέφτει ενώ μετά την τραγική πτώση, η οποία όπως φάνηκε δεν ήταν τόσο τραγική, ξανασηκώνεται για να επαναληφθεί η ίδια κίνηση που θα το οδηγήσει στη δεύτερη πτώση, η οποία θα το διαμελίσει σε κομμάτια.
Φαίνεται σαν από το άγχος της τρέλας ή του σκοταδιού το όνειρο να περνάει στην συμβολική αναπαράσταση ενός άλλου γνώριμου άγχους, ενός άγχους που αποτελεί μια από τις βαθύτερες απειλές για έναν άντρα, ένα άγχος που εύκολα μετατρέπει το «πολεμικό του αεροπλάνο» σε μια «αεροπορική τραγωδία».
Η εμφάνιση του άγχους αυτού το οποίο μπορεί να αποτελέσει ένα καθοριστικό πλήγμα για το γόητρο και την αυτοπεποίθηση, καθώς και μια από τις αιτίες να παγιωθεί μια σεξουαλική δυσκολία, εμφανίστηκε στον αναλυόμενο όταν βίωσε την πρώτη σεξουαλική αποτυχία του κατά τη διάρκεια της εφηβείας και έκτοτε την αναβιώνει σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό πριν από κάποια ενδεχόμενη σεξουαλική συνεύρεση.
Η υπόθεση επαληθεύεται πράγματι αφού, όπως μου είπε στη συνέχεια, το βράδυ εκείνο είχε γίνει το ίδιο με τη γυναικεία του παρέα.
Ενώ η συνουσία ξεκίνησε σε ένα κλίμα αμηχανίας, κάποια στιγμή σταμάτησε λόγω του γεγονότος ότι δεν μπορούσαν να βρουν μια στάση αρκούντως απολαυστική και για τους δύο. Μετά από ένα μικρό διάστημα ασυμφωνίας η διαδικασία κατάφερε να ολοκληρωθεί αισίως και χωρίς άλλα «ατυχήματα». Η διακοπτόμενη αυτή συνουσία είναι πιθανό να του ανακίνησε το άγχος της σεξουαλικής αποτυχίας το οποίο το απώθησε επιτυχώς ώστε να φέρει «εις πέρας» τη συνεύρεση αλλά αυτό εμφανίστηκε στο όνειρο ως ένα αεροπλάνο που προσπαθεί να ισορροπήσει, δηλαδή να πετάξει χωρίς να τα καταφέρνει. Για λόγους έλλειψης χώρου θα σταματήσουμε την ανάλυση σε αυτό το σημείο.
μια γενική αποτίμηση
Από την παραπάνω ανάλυση μπορούμε να καταλήξουμε σε κάποια πολύ ενδιαφέροντα συμπεράσματα.
Ένα από αυτά είναι η άμεση σχέση του ονείρου με τα ερεθίσματα της καθημερινότητας. Αυτή η σχέση φαίνεται πως είναι μια δυναμική και όχι στατική σχέση αφού στο όνειρο δεν εμφανίζονται μόνο τα αντικείμενα των επιθυμιών μας, αλλά και οι αντιστάσεις μας απέναντι σε αυτές, αντιστάσεις οι οποίες έρχονται να μας προστατεύσουν από το άγχος που εμφανίζεται στη διαδρομή προς την ικανοποίηση των επιθυμιών μας.
Στο συγκεκριμένο όνειρο κάποιες επιθυμίες ήταν η «κρεατοφαγία», η «δημιουργικότητα», η «επιτυχία», η «σεξουαλική απόλαυση». Οι αντιστάσεις εμφανίζονται στο όνειρο με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργήσουν ένα σουρεαλιστικό/αλληγορικό ψηφιδωτό.
Αυτό το “ψηφιδωτό” έχει στόχο να μην γίνουν εμφανή με άμεσο τρόπο τα αντικείμενα του άγχους μας διότι διαφορετικά θα διαταραχθεί ο ύπνος.
Ενδιαφέρον έχει να παρατηρήσουμε τον αυθόρμητο τρόπο με τον οποίο ενεργοποιούνται οι αντιστάσεις για παράδειγμα το σκοτεινό μαγαζί, το ξαφνικό ξημέρωμα, η επιστροφή του αεροπλάνου μετά την πρώτη πτώση.
Επίσης, είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε ότι οι αντιστάσεις αυτές έχουν άμεση σχέση με τις καταστολές των αγχών που ασυνείδητα κινητοποιούνται μέσα μας κατά την αλληλεπίδραση μας με τους άλλους.
Άγχη τα οποία κατάγονται από την παιδική και εφηβική ηλικία και δημιουργήθηκαν για να μας προστατεύσουν από τις τότε αδιαχείριστες ψυχοτραυματικές εμπειρίες.
Στην σύγχρονη ψυχαναλυτικά προσανατολισμένη ψυχοθεραπεία, ένας από τους κύριους στόχους είναι η ανάλυση και συνειδητοποίηση των αγχών που φροντίσουμε να καταστέλλονται, αλλά και η συνειδητοποίηση των αντιστάσεων οι οποίες ενεργοποιούνται ασυνείδητα και καθορίζουν τον τρόπο που οργανώνουμε τις επιθυμίες και τις επιλογές μας.
Η δημοσίευση του ονείρου λαμβάνει χώρα μετά από τη γραπτή συγκατάθεση του αναλυόμενου και μετά το πέρας της ανάλυσης του για λόγους διάδοσης και ενημέρωσης σε σχέση με τη ψυχαναλυτική σκέψη και τη ψυχαναλυτικά προσανατολισμένη ψυχοθεραπεία.
