Η ιστορία της ψυχανάλυση
Το παρακάτω βίντεο είναι ένα σχετικά σύντομο και περιεκτικό βίντεο για όποιον θέλει να πάρει μια πρώτη αλλά καλή “γεύση” σχετικά με την περιπετειώδη ιστορία της ψυχανάλυσης. Ο εισηγητής είναι ένας εν ενεργεία ψυχαναλυτής ο οποίος έχει κάνει μια αξιόλογη ιστορική έρευνα, προσφέροντας ένα σεμινάριο το οποίο διατρέχει μια περίοδο που ξεκινά από το 1895 και φτάνει μέχρι της μέρες μας. Προφανώς, όπως το οποιοδήποτε σεμινάριο, δεν έχει σκοπό να εξαντλήσει το αντικείμενο, αλλά να επισημάνει και να διαλευκάνει όσο το επιτρέπει ο χρόνος κάποιες ιστορικές φάσεις μετά από τις οποίες η ψυχανάλυση άλλαξε για πάντα.
Η σημαντικότητα της ιστορίας της ψυχανάλυσης είχε επισημανθεί ρητά από τον ίδιο τον Freud, ο οποίος είχε αναφέρει ότι όποιος θέλει να μάθει για την ψυχανάλυση αρκεί να μελετήσει την ιστορία της. Αυτό δεν ακούγεται και πολύ παράξενο αφού η ψυχανάλυση, ως η πρώτη μορφή ψυχοθεραπείας, βάσισε την θεραπευτική της επίδραση στην υπόθεση ότι εφόσον ο αναλυόμενος ανακαλέσει μνήμες από την προσωπική του ιστορία, θα θεραπευτεί. Μπορεί δηλαδή να ειπωθεί ότι η ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία είναι η ίδια μια ιστορική έρευνα που διεξάγει ο αναλυόμενος πάνω στον εαυτό του. Ακολουθούν κάποιοι ψυχαναλυτές που διακρίθηκαν για την συνεισφορά τους στην σύγχρονη ψυχανάλυση.
Το ιστορικό προτσές των επιστημών
Σε κάθε περίπτωση, ο ακαδημαϊκός τομέας της ιστορίας της επιστήμης, ένας τομέας που ξεκίνησε να υπάρχει επίσημα μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, μας δίδαξε ότι η κάθε επιστήμη βρίσκεται σε μια συνεχή εξέλιξη, ως εκ τούτου η ιστορική φάση που διανύει στο παρόν μπορεί να γίνει κατανοητή μόνο ως αποτέλεσμα των υποθέσεων, ανακαλύψεων και λαθών του παρελθόντος. Για περαιτέρω μελέτη επί του θέματος θα συνιστούσα την κλασική πραγματεία του Thomas Kuhn, “Η δομή των επιστημονικών επαναστάσεων“.
Αυτή η οπτική βρίσκει στην κλασική και σύγχρονη ψυχαναλυτική θεωρία την πιο εύστοχη εφαρμογή της διότι οι ψυχαναλυτικές έννοιες αποτέλεσαν τις κατεξοχήν επιστημονικές έννοιες οι οποίες βρίσκονταν συνεχώς σε έναν μετασχηματισμό. Αυτό συνέβαινε διότι οι ψυχαναλυτικοί ψυχοθεραπευτές δεν σταμάτησαν ποτέ να βρίσκονταν αντιμέτωποι με νέα ψυχολογικά φαινόμενα, τα οποία ήταν πιο μπροστά από την ιστορική φάση της θεωρίας και άρα η απαίτηση επαναπροσδιορισμού των θεωρητικών εννοιών στα νέα κλινικά δεδομένα ήταν αναπόδραστη. Αυτή η συνεχής ένταση μεταξύ θεωρίας και κλινικής ήταν ένας από τους λόγους που σταδιακά δημιουργήθηκαν τόσες διαφορετικές ψυχαναλυτικές σχολές, αλλά και τόσες διαφορετικές ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις.
Τρεις ιστορικές μεταβάσεις
Στο σεμινάριο που ακολουθεί αναφέρονται τρεις ιστορικές φάσεις από τις οποίες πέρασε η ψυχανάλυση στην πορεία της προς την σημερινή κατάσταση. Η πρώτη ήταν η η μετάβαση απο την ύπνωση στη “talking cure”, η δεύτερη απο την “talking cure” στην κλασική ψυχανάλυση του ντιβανιού των πέντε συνεδριών την εβδομάδα, ενώ η τρίτη μετάβαση ήταν από την κλασική ψυχανάλυση στην σύγχρονη ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία ή αλλιώς σχεσιακή ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία, η οποία έχει συχνότητα τουλάχιστον εβδομαδιαία και βάζει στο επίκεντρο τη σχέση θεραπευτή – θεραπευόμενου.
Για όποιον θέλει να εμβαθύνει περισσότερο στο θέμα θα συνιστούσα το εξαιρετικό βιβλίο του George Makari, “Επανάσταση στο Νου, Η δημιουργία της Ψυχανάλυσης”.