Εισαγωγικά σχόλια
Η θεραπεία ζεύγους θεωρείται από τις πιο δύσκολες μορφές θεραπείας. Αυτό συμβαίνει για διάφορους λόγους κάποιους από τους οποίους θα προσεγγίσουμε στο συγκεκριμένο άρθρο. Για να πετύχει το εγχείρημα της θεραπείας ζεύγους θα πρέπει να υπάρχει πραγματική επιθυμία από το ζευγάρι να βρει και να λύσει τα προβλήματα που το ταλαιπωρούν και ενδεχομένως να είναι έτοιμο να αντέξει το ενδεχόμενο η σχέση να έχει ολοκληρώσει τον κύκλο της. Τα προβλήματα αυτά ποικίλουν απο περίπτωση σε περίπτωση, αλλά σε γενικές γραμμές υπάρχουν κάποια τα οποία ένας θεραπευτής τα συναντάει πιο συχνά στην κλινική του πρακτική. Ας συνοψίσουμε εν συντομία μερικά από αυτά.
Ένα από τα πιο συνηθισμένα προβλήματα είναι αυτό της σταδιακής μείωσης της ερωτικής επιθυμίας. Συνήθως ένα ζευγάρι πιστεύει ότι το αρχικό συναίσθημα του έρωτα θα διαρκέσει για πάντα. Και ποιος δεν θα ήθελε να ισχύει κάτι τέτοιο. Δυστυχώς, αυτές οι περιπτώσεις είναι ελάχιστες και το ζευγάρι πιθανότατα θα έρθει αντιμέτωπο με τη φθίνουσα πορεία του αρχικού πόθου και την σταδιακή αντικατάσταση αυτού από τον συντροφικό δεσμό. Αυτή η φάση συνήθως βιώνεται ως ματαίωση αφού οι σύντροφοι θα αρχίσουν επί της ουσίας να γνωρίζουν ο ένας τον άλλο ως άνθρωποι που έχουν τα προτερήματα και τα μειονεκτήματα τους. Σε αυτή τη φάση ο άλλος μπορεί να βιωθεί ως απατεώνας, δηλαδή ως κάποιος ο οποίος ξεγέλασε τον σύντροφο του και “δεν κράτησε τις υποσχέσεις του”. Η απότομη αποεξιδανίκευση θα συνοδευτεί από την πρωτόγνωρη αναγνώριση των ελαττωμάτων και αδυναμιών του άλλου καθώς αυτός σταδιακά θα αποκαθηλώνεται στα μάτια του μέχρι πρότινος ερωτευμένου συντρόφου του. Συνήθως αυτή η διαδικασία θα σημάνει για το ζευγάρι την πρώτη κρίση. Εφόσον ο νεοεμφανιζόμενος συντροφικός δεσμός υποβοηθηθεί από τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του κάθε συντρόφου τότε υπάρχει η περίπτωση να ευδοκιμήσει. Σε αυτή την περίπτωση η συμβουλευτική ζευγαριού μπορεί να βοηθήσει τους συντρόφους να αποδεχτούν πιο γρήγορα ότι δεν είναι ο άλλος που φταίει για την φθίνουσα πορεία του έρωτα, αλλά πως αυτή είναι η φυσική πορεία των πραγμάτων. Το πόσο εύκολα ή δύσκολα θα καταφέρει το ζευγάρι να αποδεχτεί την νέα πραγματικότητα θα εξαρτηθεί και από το βαθμό αποδοχής της πραγματικότητας εν γένει που χαρακτηρίζει τον κάθε σύντροφο ως άτομο. Θα επανέλθουμε σε αυτό το σημαντικό ζήτημα.
Το πόσο εύκολα ή δύσκολα θα καταφέρει το ζευγάρι να αποδεχτεί την νέα πραγματικότητα θα εξαρτηθεί και από το βαθμό αποδοχής της πραγματικότητας εν γένει που χαρακτηρίζει τον κάθε σύντροφο ως άτομο
Η έλευση του παιδιού θα σηματοδοτήσει την είσοδο του ζευγαριού σε έναν νέο κύκλο προκλήσεων. Σε αυτή τη φάση η απώλεια της ερωτικής επιθυμίας, συνήθως από την γυναίκα αλλά όχι αποκλειστικά, θα γίνει και πάλι η αφορμή συγκρούσεων. Κάτι τέτοιο είναι αναπόφευκτο αφού η νέα μητέρα θα βιώσει μια συνεχώς φθίνουσα ως και ανύπαρκτη λίμπιντο στρέφοντας εξολοκλήρου το ενδιαφέρον της στο βρέφος. Τα συναισθήματα τα οποία συνήθως νιώθει ο νέος πατέρας είναι η ματαίωση, η παραμέληση και ένα συναίσθημα αποκλεισμού αφού ειδικά τους πρώτους μήνες, η μητέρα με το βρέφος είναι σε τέτοιο βαθμό συγχρονισμένοι που ο όρος που συνήθως χρησιμοποιείται για να αποδοθεί αυτή η κατάσταση είναι ο όρος “συγχώνευση”. Λόγω αυτού ο πατέρας μπορεί να προβεί σε εκφράσεις οργής προς το βρέφος και την μητέρα, οργή που μπορεί να οδηγήσει σε εκδικητικότητα μέσω της απιστίας, της αδιαφορίας και της μη παροχής βοήθειας. Το ζευγάρι μπορεί εύκολα να μπει σε έναν κύκλο συγκρούσεων και απογοητεύσεων οι οποίες θα έχουν ιδιαίτερα αρνητικές επιπτώσεις όχι μόνο στην επικοινωνία των συντρόφων αλλά και στον υπό διαμόρφωση ψυχισμό του βρέφους, ένας ψυχισμός ο οποίος είναι συνεχώς έκθετος στο “άγχος αφανισμού”. Σε αυτή τη φάση η συμβουλευτική ζευγαριού μπορεί να βοηθήσει το ζευγάρι να ξεπεράσει τις αλληλοκατηγορίες για τις δυσκολίες τις μετάβασης που λαμβάνει χώρα και να αντιμετωπίσει με περισσότερη ειλικρίνεια και αποδοχή την νέα πραγματικότητα. Η νέα αυτή πραγματικότητα μπορεί να γίνει η αφορμή ανάδυσης εγγενών προβλημάτων του ζεύγους τα οποία νόμιζε ότι θα ξεπέρναγε λόγω της γέννησης του παιδιού, αλλά διαπιστώνει ότι συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Είναι ακριβώς για αυτό το λόγο που η κρίση αυτή είναι και μια ευκαιρία να λυθούν αυτά τα εγγενή προβλήματα.
Οι εσωτερικές ψυχικές συγκρούσεις και η αντοχή στη ματαίωση του κάθε μέλους του ζευγαριού θα αποτελέσει ίσως τον πιο βασικό παράγοντα από τον οποίο θα εξαρτηθεί η ανθεκτικότητα του ζευγαριού στις προκλήσεις. Όπως προαναφέρθηκε, το αν οι προκλήσεις θα ξεπεραστούν ή θα γίνουν το αίτιο διάλυσης θα εξαρτηθεί και από την σχέση του κάθε ατόμου με τον εαυτό του, δηλαδή τον βαθμό στον οποίο αντέχει την ματαίωση και το άγχος που συνοδεύει κάθε μετάβαση, είτε στην προσωπική είτε στην επαγγελματική ζωή. Ας δούμε εν συντομία τι σημαίνει η φράση “εσωτερικές ψυχικές συγκρούσεις και η αντοχή στη ματαίωση”. Με την φράση αυτή εννοούμε το βαθμό στον οποίο η δύσκολη εξωτερική πραγματικότητα με τις συνεχείς προκλήσεις είναι σε θέση να διαταράσσει έντονα την “ψυχική ομοιόσταση” του ατόμου, δηλαδή να εσωτερικεύεται ψυχικά με τέτοιο τρόπο ώστε να προκαλεί ψυχικές συγκρούσεις. Με άλλα λόγια, όσο λιγότερο διαχειρίσιμο είναι από τον ψυχισμό το άγχος που προκαλεί η εξωτερική πραγματικότητα τόσο πιο ματαιωτική θα βιώνεται αυτή, κάτι που θα οδηγεί σε συναισθήματα και συμπεριφορές οι οποίες θα έχουν αρνητικές επιπτώσεις στο άτομο και στο ζευγάρι. Τι σημαίνει αυτό; Αυτό σημαίνει ότι όσο περισσότερο παραλύει το άτομο απο το άγχος της αποτυχίας, του θανάτου, της ουσιαστική σύνδεσης με τους άλλους, της απόρριψης, τόσο περισσότερο θα καλλιεργούνται μέσα του συναισθήματα απογοήτευσης και ανεπάρκειας τα οποία με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θα εκφράζονται στον σύντροφο του. Αυτό συμβαίνει γιατί ο ψυχισμός μας μεταθέτει συνεχώς στο παρόν, άρα και στον σύντροφο, το άγχος και την απογοήτευση που έχουμε κληρονομήσει από την σχέση που είχαμε με τους γονείς στην παιδική και εφηβική ηλικία.
Όσων αφορά το σύντροφο, η ψυχαναλυτική παράδοση φτάνει μέχρι το σημείο να πει ότι οι σύντροφοι βιώνουν ο ένας τον άλλο με τον ίδιο συναισθηματικό τρόπο που βιώσανε τους γονείς τους, ακριβώς για να υπερτονίσει το γεγονός ότι ο σύντροφος που επιλέγουμε είναι η προσωποποίηση των ελλειμμάτων που μας κληρονόμησαν οι σχέσεις με τους γονείς.
Ακολουθούν μερικά παραδείγματα. Εάν ένας σύντροφος δεν έχει καταφέρει από την παιδική ηλικία να ξεπεράσει το “άγχος αποχωρισμού” τότε αυτό θα τον ακολουθεί στην συντροφική του σχέση με τρόπο ασυνείδητο, δηλαδή θα νομίζει ότι ο άλλος φταίει για την ανασφάλεια που συνεχώς βιώνει. Αυτό θα οδηγεί σε συνεχείς συγκρούσεις οι οποίες θα επιβεβαιώνουν το αρχικό του άγχος εντέλει ενισχύοντας το, αφού κάθε σύγκρουση σε ένα ζευγάρι πάντα εγκυμονεί και έναν προσωρινό αποχωρισμό. Αντίστροφα, αν ένα άτομο έχει βιώσει μια μητέρα ή έναν πατέρα υπερβολικά παρεμβατικό και παρεισφρητικό τότε θα νιώθει πολύ εύκολα ότι ο σύντροφος του παρεμβαίνει στην ζωή του και δεν τον αφήνει να παίρνει τις προσωπικές του αποφάσεις ανεπηρέαστος. Το “άγχος της παρείσφρησης” σε αυτή την περίπτωση θα καραδοκεί και θα γίνεται η λανθάνουσα αιτία συγκρούσεων όπου ο ένας σύντροφος θα νομίζει ότι βάζει το όριο του ενώ ο άλλος θα νιώθει αποκλεισμό και έλλειψη εμπιστοσύνης. Λόγω έλλειψης χώρου αρκεί να ολοκληρώσουμε αυτή τη σύντομη παρουσίαση αναφέροντας το πιο συνηθισμένο ζήτημα που θα φέρει ένα ζευγάρι σε μια συμβουλευτική ζευγαριού και αυτό είναι οι αλληλοκατηγορίες που εξαπολύει ο ένας σύντροφος στον άλλο και οποίες αφορούν ένα βαθύ παράπονο ότι ο άλλος φταίει για τις δυσκολίες, τι αποτυχίες και τις ματαιώσεις της ζωής.
Η συμβουλευτική ζεύγους είναι ένας χώρος που προσφέρεται στο ζευγάρι έτσι ώστε δυνητικά να αποδεχτεί ο κάθε σύντροφος ότι ήταν δικιά του επιλογή που έμεινε με τον άλλο, ότι ο άλλος είναι και αυτός ένας άνθρωπος με τα ελλείμματα του και πως η καθημερινή πραγματικότητα είναι ούτως η άλλως δύσκολη και ματαιωτική χωρίς να φταίει για αυτό ούτε ο σύντροφος του, ούτε το γεγονός ότι ο έρωτας είναι ένα προσωρινό συναίσθημα.
